March 31, 2005

Michael Bauwens: P2P and Human Evolution (essay)

Michael Bauwens' essay describes the emergence, or expansion, of a specific type of relational dynamic, which I call peer to peer. It’s a form of human network-based organisation which rests upon the free participation of equipotent partners, engaged in the production of common resources, without recourse to monetary compensation as key motivating factor, and not organized according to hierarchical methods of command and control. This format is emerging throughout the social field: as a format of technology (the point to point internet, filesharing, grid computing, the Writeable Web initiatives, blogs), as a third mode of production which is also called Commons-based peer production (neither centrally planned nor profit-driven), producing hardware, software (often called Free Libre Open Sources Software or FLOSS) and intellectual and cultural resources (wetware) that are of great value to humanity (GNU/Linux, Wikipedia), and as a general mode of knowledge exchange and collective learning which is massively practiced on the internet. It also emerges as new organizational formats in politics, spirituality; as a new ‘culture of work’. This essay thus traces the expansion of this format, seen as a “isomorphism” (= having the same format), in as many fields as possible. But it does more than that: it tries to provide an explanatory framework of why it is emerging now, and how it fits in a wider evolutionary framework.

Praise for Michael Bauwens essay by Chris Stewart, Integral Foresight Institute:
"What Michael Bauwens has achieved in a very short space fullfills the same function as the Communist Manifesto once did: a call for a worldwide movement for social and political change, firmly rooted in the objective and subjective changes of contempary society, and articulated as a practical and insightful model of human value and power relations that is ahead of its time.  If we listen more carefully to Bauwens than we ever did Marx, however, it just might lead to a smooth evolution for humanity rather than revolution, or at worst, destruction.  Bauwens has traced out real contours of hope for Western civilization.  His presentation of a P2P perspective includes a clear theory of human power and value relations, a practical appreciation of its relationship to the current orthodoxy, and an inspiring vision for viable, sustainable, and desirable futures.  Just as Bauwens notes the limited social acceptance of Marx at the time of his writing, it may well be that in years to come Bauwens’s articulate and deeply considered insights will not only be as profoundly influential and valuable but, crucially, a lot more workable." 

Download the text as a pfd here.

Posted by Sabine Niederer at 12:30 PM | Comments (0)

March 24, 2005

E-Culture Council 2004

Dutch statement on E-Culture
From ICT to E-culture, by the Dutch Culture Council, Ministry of OC&W.
 

Posted by Sabine Niederer at 12:35 PM | Comments (0)

March 22, 2005

Mayday

Have you ever heard of MayDay, the global workers’ day of celebration: a tradition born in the USA, mummified in Russia and China, and neglected in Europe during the rise of neoliberalism and the all-too moderate politics of trade unionism? Its no surprise if MayDay means nothing to you, because in the Netherlands it has devolved into nothing more than a sad opportunity for social democrats to celebrate the roots of their political class.

But in the last few years, flexible and precarious workers from all across Europe have again begun to inject new vitality and meaning into MayDay celebrations – targeting the post-industrial economy and the different forms of precarious labour (both paid and unpaid) it reproduces. Within a few years, Euromayday has succeeded in amplifying and networking sites of labour conflict across Europe. From Milan to London, Ljubljana to Helsinki, different social groups have come and joined the EuroMayDay
mobilizations: flex/temp/intermittent workers, students, unemployed, migrant workers without papers, sexworkers, researchers, hackers, artists and performers, domestic workers and free-lancers.

This year, for the first time, a collection of local groups have been organizing to build Amsterdam as a node in this emerging EuroMayDay network. We want this MayDay to be the starting point and locus for a new tradition of conflict here in the Netherlands - a day to rebel against the necessity of work, to fight social precarity and the different ways it disciplines and subjugates our everyday lives to the imperatives of the market. A day where we can experiment in creating new, shared imaginaries and practices – beyond the limitations of the trade unions and the unifying ´working class´ rhetoric of the traditional left – from which we can demand the freedom to shape our lives. Let’s begin it together on 1 May!

Posted by Sabine Niederer at 12:13 PM | Comments (0)

A Decade of Webdesign - review

By Goran Batic (researcher for the Institute of Network Cultures)

In 1994 the World Wide Web crept out of its scientific and academic egg and entered the first phases of popular consciousness. At this point the web design explosion began. Ten years later, we would like to stand back and attempt to map something of these years of frantic and inventive interdisciplinary work.

This was the starting point and the guiding quote of the two day international conference “A Decade of Webdesign” taking place on 21st-22nd of January, 2005 in Amsterdam. Ten years after the invention of the WWW an urgent need to reflect upon many events which shaped the Internet as we know it today was present, and the conference aimed at exactly that.

When the web started off, its purpose was informational, and now when we look at it, it is everything but that. Content was the sole purpose, to offer the audience access to information from any place on Earth. However, as it is case with any new medium, imagination played the crucial role in its development. Many designers fled to the web, thinking it was the way of working and publishing their ideas and projects. When we look at the situation now, many web designers who have been with the web from the beginning are giving up their jobs, since they are fully dissatisfied with the web direction, and the way the pre-conditions of starting a project are being imposed on them. The line between art and commerce is invisible by now, and most of the sites online are designed for the entire audience, which is a great mistake. Designers can not fulfil their intention unless they know who they are designing for!
According to Jeffrey Zeldman, many web designers view their craft like pop culture; it’s either cool or crap! Exactly that jargon ‘cool’ has influenced the direction of the web design in the past decade. As it seems, users are unable to say what is good or bad, but they can say what is cool. One of the reasons for that is the fashion of web designing by using Flash. Ever since designers started using Flash, it had become the ‘non-written rule’ of designing on the web. “The Web used to look like a phone book. Now much of it looks like a design portfolio. In fact, it looks like the design portfolio of 20 well-known designers, whose style gets copied again and again by young designers who consider themselves disciples.” (Jeffrey Zeldman)
The fact is that we live in a society obsessed with surface, and it seems that style has become fetish in the field of web design. A remarkable point which design theorist Max Bruinsma said two years ago “Form over content seems to be the new condition on the web.” seems to be very much applicable today. In his view, the dynamic interplay of artistic criteria and functional demands has become more and more narrowed down to the realm of style. However, designers should be aware of that fact that the main ‘lesson’ they have learn is to able to communicate with the web users, since information they are trying to present without a proper interpretative interface is nothing but chaos! Web designers must be able to transfer information into cultural content. As Guy Bonsiepe claims, the interface goes beyond the duality of material/immaterial, it covers what they have in common. And indeed, the interface creates the tool for users to fully use the site to its limits. Anything other than that results in the designer’s failure.
However, we must not forget one of the web features – freedom of speech. Anyone who has a computer and knows how to use programmes for creating web sites is free to create a site. Users have realized that from the beginning of the web, and as the consequence, the Internet is packed with amateur web sites. What rules or theories do apply for them? We can not and should not omit them from the impact on the web development. The paradoxes of the web design as it the fact that amateur web designers have more freedom than the professional designers.
Many questions arise from the detailed look of the past ten years of web design, and very often, we are left with indecisive opinions. Is web designing as the profession going to cease? What were the key directional changes in the past decade? When should we expect certain standards in the professional web designing? What will be the new buzz characteristic of the web in the future? Shall we simply be as realistic as Jeffrey Zeldman when he said “As long as our society values Style over Design, surface over substance, this situation is not going to improve.”?
In order to answer those questions, discuss and analyse the events of web design in the past decade, to envision new directions, and to hear the first hand web creating experience, the organizers of the conference (Institute of Network Cultures – Amsterdam, Piet Zwart Academy – Rotterdam, and Stedelijk Museum – Amsterdam) gathered 15 experts of different fields related to web design to present their views, critiques and predictions. Among many important topics, five themes seemed to be inevitable to be discussed into details and thus the presenters from the fields of media, design, art, economics, software engineering, gender studies…were divided into five different panels: Histories of Web Design, Distributed Design, Meaning Structures, Digital Work and Modelling the User.
Approximately 350 guests attended the conference in order to listen, reflect, and actively engage into discussions caused by various views presented by the conference’s speakers which included: Angela Beesley, Hayo Wagenaar, Geke van Dijk, Michael Indergaard, Helen Petrie, Franziska Nori, Danny O’Brien, Adrian MacKenzie, Rosalind Gill, Schoenerwissen/OfCD, Peter Luning, Peter Lunenfeld Olia Lialina, John Chris Jones and Steven Pemberton.
One of the features of the event was the inclusion of “The Design Timeline”, an online project (www.designtimeline.org) and also the chance of each guest’s to present his view on the theme during the “Timeline Hotspots” slots. The entire event was also blogged by the Institue of Network Culture’s Ethnobloggers, and it can be found here .
The conference was opened by the introductory speech by Geert Lovink, a lecturer of interactive media at the Hogeschool van Amsterdam, a creator and a chair of the conference.
“We are really going to try hard not to historicize the last decade too much. Nonetheless, there is a lot of reason to at least look at what has happened over these turbulent years in a more schematic and analytical fashion. We thought there is a great need of that. The idea was to not just write a history, or indeed histories in plural, but also maybe further develop the vocabulary that exists; that we should extend. Of course the critiques have been that web design is very superficial, that it has over identified itself with late 90’s techno libertarian ideas; that it’s been too experimental, that it didn’t focus enough on the user etc. Over the next two days of course we are going to look into all of these ideas that have been floating around about web design and we are also going to look into all of the changes in the industry itself, not only the working conditions, but also the enormous changes in the standards, protocols and applications that have been used. So we are really going to try hard to get away from the question, ‘what is a cool web page?’.”
Following the opening lines by Lovink, Matthew Fuller from the Piet Zwart Institute, a creator and a chair of the conference also shared few thoughts regarding the event.
“The idea of an anniversary, the idea of some kind of birthday celebration; we thought this was really something to celebrate here. But of course there are many potential birthdays for the web. One could say and the timeline has already had many arguments, over what was the first birthday or the first tenth anniversary of web design. We don't propose that this particular day is particularly meaningful, but we want to find a way of looking back on roughly ten years of work, and that roughly ten years can also of course stretch to forty or fifty years, but who's counting.”

Panel 1 – Histories of Webdesign

In this session chaired by Matthew Fuller the following speakers spoke about social, technical and cultural proposals as ways of making an account of the last decade.

Peter Lunenfeld

By pointing out that the web design was thought to be a profession with unlimited earning potential and the promising “post-economic” future, Lunenfeld had given a promising and debatable approach to the conference topic. He explained that the first decade of web was so exciting due to the opening of new modes of self-expression. However, this leap into design was also a leap into a void. Lunenfeld also made the parallel between the web design and new economy, by pointing out that nothing exemplified the new economy more that the ubiquity of the web.
In order to show how the web changed as the typical western medium to the global usage, he argued that Madarin might well overtake English as the most used language on the net. Finally, since he argued the web histories and overviews do not use the language of the critique, but the language of hype, he states that the most useful histories of practice are those that contribute to the future of that practice, because what’s coming ought to be better than what’s left behind.

Franziska Nori

Nori talked about the establishing collections of works of digital origins within the museum context, raising some critical questions about the changes that museums and other art institutions face in a communication society. How to collect works that are in constant process of modification, what relevance they have in terms of cultural history, what will be the outcome of the preservation process vs. rapid innovation of software and hardware? Through her personal experience in the digitalcraft project of the Museum of Applied Art Frankfurt,she outlined their activities in the website collection. The main stress in on a clear structure, a well founded selection and easy access. The goal is to preserve institutional memory as well as to create cultural meaning, where by avoiding the “cool” jargon of the scene and yet to capture the singularities of style and functionality.
The major concern of long term preservation and long term accessibility of digital resources is the quick pace of software and hardware innovation, making accessibility of digital works a real challenge. A span of data retrieval from CDs and DVDs is approximately 5-7 years and old databases can not be accessed after 10 years. More and more researchers are concerned with soon-to-come “Digital Dark Age”. According to Nori, it is of great political and national interest to act in this field, because why should we not act on this before Bill Gates does?

Adrian Mackenzie

Mackenzie started his presentation by asking how we can understand the construction of the WWW as a process in time and by pointing out that the relation between programmers and web designers was an important part of the history of the web. Not because the net was developed as a design material but as a communication protocol. He argued that the construction of the web was coupled in a code of visual-typographic-animated objects and processual information systems. Exactly this code-centric view of the net treats it as software, and this code seen as a material had been used by programmers and designers over the last decade. The important notion is that the code was a cultural process rather the technical infrastructure. According to Mackenzie, Java gives a way to track some of the crossovers between programming and design.
To show Java’s roles in the construction of the web, he based his arguments on three general concepts from contemporary social theory: agency – the concept of who does what, materiality – what counts as the basic stuff that exists, and sociality – the concept of how we belong together.
The construction of the net has been associated with processes of identity, new modes of production, commodification and consumption, and most importantly as a re-invented public sphere. He argues that in terms of code, we can understand the net as a vast, distributed program, but there is no single end product or outcome of what the program does. Perceptions of materiality and the materialities of perception figured centrally in relation to the Web. While some significant desktop software was and continues to be written in Java, Mackenzie states that Java failed to become widely visible. The idea that whole desktop-software style interactions would be appear in web pages as Java applets languished. He also argued that like any other media, the Web was a form of sociality. But sociality, like materiality, is not given once and for all. According to him, sociality is mutable relationality, constantly challenged, mobilised and transformed.

Panel 2 – Distributed Design

This session chaired by Femke Snelting dealt with the notion of amateur design, and it asked what happens to design once it becomes a non-specialist network process.

Hayo Wagenaar

Wagenaar’s precise view of the amateur design had shaken up the conference’s audience. He asked what we thought about it, whether it was about improving the web, or something else. Hayo, as the representative of the IJsfontein, Amsterdam based interactive design company, argued that future design would function as an extension of human communication, and nonetheless as an extension of human capacity. According to him, some notions of human processes will be replaces by computers!
By explaining his company’s activities, and the importance they give to children, he argued their products worked on developing children’s mental abilities. In his view, interactivity motivates them to work together. The main activities they pay the biggest focus on are playing, learning and most importantly the process of exploring. He claims that our imagination is no longer restricted by anything. In conclusion, he claimed design is about human needs, and it requires people to be engaged. Design is here to improve life, and we need to engage kids.

John Chris Jones

Among all the speakers, the most experienced person in the field of design, John Chris Jones gave a different and yet very valuable overview of web design. By stating that all design and all products are protheses, he reminded us about design’s magical properties. On the first place, he doubts mechanical seriousness that comes with replacing the human efforts. According to him, there is no separation between the social and the technological networks. In the complete world, there can be no absolute divisions, either between life and death, thing and spirit etc.
John Chris Jones lobbies that the highly skilled in narrow jobs take back from what remains of creativeness and initiative that was long ago lost to them. We must find this notion of ‘ancient’ magical intelligence of technology, since technology is about mediating new ways of being human. He argued that we are given the chance to perceive new ways of being, rather that the given roles which are dominant in the metropolis. He concluded by saying that if we could tell what exactly the future of web design would look like, then it would mean it was dead.

Olia Lialina

Through the analysis of features of amateur design, she gave the audience ‘a trip to the web past’. According to her, we have to think of amateur design as the powerful past. As the answer to the question of what were the common features of the old design, she offered two key characteristics: Under Construction sign and Starry Night background.
Under construction was such a common sign of the last century design, where as the permanent construction is a quality of the professional one. According to her, the construction is actual even today.
As the most common background of non-professional design, the starry night was sort of a metaphor for science fiction, since the web at its early days was seen as a new dimension. According to Lialina, even if the starry night would be done in Flash, it would still look amateur. She concluded by saying that if we were to redesign a web site from the 90’s, the very first step would be to remove the Style Sheets from the background.

Panel 3 – Meaning Structures

This session chaired by Richard Rogers dealt with the notion of interweaving of technology and culture up to the point of semantic engineering being mapped out.

Angela Beesley
Beesley introduced Wikimedia Foundation as a non-profit organization, which operates Wikipedia and its sister projects such as Wiktionary, Wikibooks, Wikinews, Wikisource, Wikiquote and Wikimedia Commons. This volunteered created encyclopaedia started in January 2001, it is freely licensed and most importantly it is based upon a neutral point of view. Naturally, the question of whether the content was trustworthy was raised almost immediately, but as Beesley explained, there are many review processes before the content is published online. It is an inspiring model of a creative international community which gives voices to many. It is a tool that encourages and celebrates diversity. It uses the collaborative software, which stores each version of the page into its archive. Nowadays, the software is used by many non-wiki pages. An interesting fact about Wikipedia is that users create their own pages, create their own interfaces, and it increases the sense of shared ownership. The history of Wikipedia design over the past few years changed from content to user-centric design. It separates readers from editors, and more importantly it is more dynamic. All in all, the audience was given a great example of features and benefits of open design sites!

Steven Pemberton
Pemberton opened up his view of the past decade by saying that the “ineluctable modality of the visible” is what dominates our experience in design. According to him, the web is often treaded as a new visual place; it was not intended that way. Designing tools such as HTML were designed to represent the structures, not the aesthetic of the page! By looking at the typical web site today, it is hard to get the true info out of it, since it is a real mess. He implicitly argued that the visual was not unimportant for the web, but its function was to subordinate the meaning, and the two should not be mixed! According to Pemberton, many designers nowadays omit using Style Sheets since they are old, but they are good. It is simpler than HTML, it is cheaper to produce and the search engines will find the site easier. He strongly argued that programmers and graphic artists should not be designing web sites for simple reason; their psychology is very different from most of the population. He claimed as well that the 4 most important properties of a website are: good content, usability, fast download speed and regularly updated. He concluded by predicting the future of the web design as the end of the pixel perfect page and the beginning of the visual semantic and proper fluid design.

Schonerwissen/OfCD
This German duo made of Anne Pascual and Marcus Hauer, currently based in California, offered the audience their personal selection of the most remarkable websites of the last 10 years of web design. They asked the guests to reflect on what the designer’s aim is, and according to them, the visual design should mediate the technology, and not the other way around. OfCD based their selection of striking web sites on their innovations, and they mainly focused on the sites that introduced characters, that through out the time became the web characters. Naturally, many examples came from the Japanese web design, since the character introduction is its typical feature. They concluded with some future directions, where they claimed that visual design would no longer be the one. According to them, designers should focus on structure! They also see big developments on the Blogger – the biggest blogging portal, and especially stress the future usage of RSS – a new technique in web designing!
Panel 4 – Digital Work
This sessions chaired by Geert Lovink dealt with the notion of redesigning work, and commenting on the decade from the economical, sociological and designing points of view.
Michael Indergaard
The author of the “Silicon Alley: The Rise and Fall of a New Media District” outlined the most important features of his book, and offered the audience the first hand argumentation about the impact of the Web on the New Media in New York. He introduced the networks media workers belong to, while imposing the questions such as who holds the power?; and whether workers have any power at all? According to Indergaard, new media producers managed to produce creative and authentic works more than ever before. They had an enormous chance to ‘make it’ in the ideal alley, and as an example he mentioned Kyle Shanon, the creator of Urban Desires magazine. More importantly, he challenged the guests by asking where the commercial entity of Silicon Alley came from. He claims it came from the ads and commerce, within the media as well. In conclusion, he argued that the impact of 9/11 was too big, and the investments were rare and many companies went bankrupt. The alley as the entity died. However, as the consequence of the alley’s previous development, New Media is used interactively within the city of New York, and the idea of rebuilding the alley worth of 5 billion dollars is underway, where the long time presence of artists and cultural workers would again attract new media workers and businesses, in order to create urban areas as a field for imaginative expressions and aesthetics.

Rosalind Gill

Gill introduced a very spread myth of new media workers, or so called “Technobohemians”. They are often thought of as alternative, arty, cool, anti-establishment oriented and highly individualistic. These edgy people value self-employment, exploration and self-fulfilment. Obviously, media image was the key player in spreading the myth of the new media workers, by presenting them as artistic, young, creative, exciting, and most importantly focused on diversity.
Through Rosalind’s research results, the audience learnt how it really is to work in new media. She opened up the door to precarious labour and the related social struggles over the last ten years. Most of the workers are among 20-40 years old, and the overwhelmingly white! 93% of them have a university degree; many of them create their own work. Most importantly, the earnings are very low, especially among the women. Gill also pointed out that the cultural, political and social implications of technologies on gender and identity is huge.
The truth is that women get fewer contracts and earn less, and they became part-time workers, often working from home. The teams are often male dominated teams, and only 2% of the jobs are filled through the resumes! There is a serious divide in regard to access to information and media infrastructure.

Danny O’Brien

O’Brien gave the guests a great overview of the first web entries, their function, content and the stories behind their creation. According to him, the year of 1994 was the year of explosion of self-expression. The creators of the first pages were used to the idea of self-expression, and were not being moderated by anyone. The web promised the solution of notion of freedom to advertise your work, the problem of distribution and so on.
The fact is, as O’Brien claimed, were done by workers from big corporate companies. While being on a site, it was impossible to know whether it was done by the company, or by one of the company’s employees. He presented a site as an example of the web in 1994: suck.com – the site done by employees who worked at Hotwires and thought it sucked. They stole the time of Hotwires to create the site on which they could trash the company. According to O’Brien, the suck.com creators became the web heros.

Panel 5 – Modelling the User

This session chaired by Caroline Nevejan dealt with the notion of user needs and desires of the past decade of web design.

Helen Petrie

Helen Petrie’s stunning presentation was started with the straight forward question to the audience “Why should we worry about access to the web for people with disabilities? Because there are many more disabled people than you think who want to use the web!” She pointed out that we often talk about the information overflow, where as in this approach, there is the information desert! Many people are aware of the fact that blind people have difficulties accessing the web, but many other people are affected as well, such as print disabled, dyslexic, deaf and hard of hearing people have the same problem. The web is not the only discriminatory medium! Only 3% of books are produced in Braille, often 2 years after the mainstream publication.
She also talked about her personal experience in the largest comprehensive study of website accessibility ever taken, where 39,000 sites were tested. Overall, the study participants were successful on only 76% of the tasks. She demands of web designers to address the issue of accessibility, and automatically they will address the usability issue as well. Petrie demonstrated the usage of programs used by sight disabled people in order to access the info on the web. Not only are there just a few programs, but they are hard to use! She concluded by saying the basic technical accessibility of most of the sites are very poor, and something needs to be done as soon as possible.

Geke van Dijk

In Geke’s presentation, the audience was given the outline of her research in the field of commercial web design. As she pointed out, the aim was to understand where we are now and where we are going to be soon. In order to bring the topic a bit closer to the guests, she defined the web as a pond, where each thrown stone made an impact and contributed to the shaping of the web as the whole.
According to her, the web past through different periods:
Technology period (1995) – where sites were feature driven, programmers were opinion leaders and the web design didn’t exist as a profession. Users were interested in technology and they had to adapt to it. Usability period (1998) – sites are driven by technology but with changes within the fields of aesthetics and usability. Web design was a profession, the audience got wider, user research was visible, and guidance through sites was given importance to. User experience period (2001) – the main feature was the user’s experience. Good design meant it had many hits. Design developed many branches and user research became a profession. User value period (2004) – the focus was on the balance between technology and people. Most importantly, it is still in progress. The general audience is online by now. Geke argued that the web users are very active and sophisticated, but unpredictable. Design has nothing to do with user’s choice any longer.

Peter Lunining
This Amsterdam based artist and designer gave some great examples of interesting flash animations of the web and demonstrated a bit of flash hacking as well. The audience was given the positive characteristics of the flash, where Lunining remixed the code of filter, vectored pixels via vector graphics, plug ins, source codes and browser pages turned into tones and visuals. He presented the possibility of creativity on the web, the benefits of experimentation with software codes and programs, and a valuable lesson to web designers in the audience.

Conclusion

Some would say that the current state of the web is the result of the past couple years of designing. After hearing all the 15 brilliant and intriguing presentations, it is most certainly clear that the current state of the WWW is the result of more than the last ten years of the net evolution. Various fields of professions had a big role in shaping out the web, the way it started, the way it is now, and it will probably influence the way it’s going to end.
The web is not only the biggest and the only universal medium in the entire Globe, but it is the ‘place’ of unique collaborations which the world has never seen before. Art and Science, Economy and Engineering, Politics and Psychology all merge at one place in order to create make the human communication easier and better.
This event perhaps is not the only event which celebrated the decade of web design, but it has most certainly fulfilled its original aim - to map out the web’s evolution events, to create new vocabulary and get rid of the ‘cool’ jargon. How will the next decade of web design look like? It’s hard to say. We tried to offer some aspects, but one thing is certain. The ‘key player’ will be the same as it was during the last decade – long live self-expression!

Credits

A Decade of Webdesign was developed by the Institute of Network Cultures, Amsterdam (Geert Lovink, Sabine Niederer) and the Piet Zwart Institute, Rotterdam (Matthew Fuller, Femke Snelting)

Researchers & producers: Jelle Bouwhuis, Goran Batic, Kim van Haaster
Documentation: Goran Batic & Nancy Mauro-Flude (ethnobloggers), Todd Matsumoto
Graphic design: Loes Sikkes & Leon Kranenburg
Design timeline: Michael Murtaugh, Femke Snelting

The conference was made possible through the financial support of:

Gemeente Amsterdam, Dienst Maatschappelijke, Ontwikkeling (DMO) afd. Kunst & Cultuur, Mondriaan Foundation, Amsterdams Fonds voor de Kunst, Digitale Pioniers, Thuiskopie Fonds.

Many thanks: Jelle Bouwhuis (Stedelijk Museum), Maike Vernooij (11), Jelle Nijhuis (Westergasterras), Calum Selkirk, Leslie Robbins, Dirk van Oosterbosch, Claudia Maria de Azevedo Borges, Michael Murtaugh, Roxana Torre.

Posted by Sabine Niederer at 11:55 AM | Comments (0)

March 15, 2005

Tekst Openbare Les Geert Lovink

(Aan deze Nederlandse lezing ligt een Engelse tekst ten grondslag, die ter gelegenheid van de Openbare Les als boekje is uitgegeven. Deze tekst kan hier als pdf worden gedownload. De Openbare Les zelf, die in het Nederlands werd gehouden, is hier als videostream beschikbaar.)

Netwerken of Niet-werken?
Door Geert Lovink
Hogeschool van Amsterdam, lectoraat Interactieve Media
Openbare Les, uitgesproken op 24 februari 2005

Iedereen heeft wel eens de impuls gehad de computer uit het raam te willen gooien. We krijgen het virus niet meer uit de machine verwijderd, we zien door al die honderden spamberichten het bos niet meer, een Trojaans paard is binnengedrongen of erger nog: onze online identiteit is gestolen en iemand is er met onze creditcard gegevens vandoor. Of er is heimelijk een auto-dailer op je PC geinstalleerd, die uit zichzelf dure betaalnummers belt. We hebben het hier niet zomaar over ongewenste bijwerkingen van een nieuw medium in opmars. Na zestig jaar computergeschiedenis kunnen we niet langer kinderziektes als excuus opvoeren. De informatie overstromingen die we dagelijks op ons beeldscherm doormaken, liggen diep verankerd in de architectuur van de netwerken die al sedert decennia in aanbouw zijn. De vrijheid van informatie is een kostbaar goed, waar we nu een hoge prijs voor betalen. Wie, met Karl Popper, strijdt voor een ‘open samenleving’ dient zich te realiseren wat het betekent als zulke Koude Oorlogsretoriek wordt geïmplementeerd op het gebied van computer netwerken. Wie pleit er nog voor open netwerken in tijden dat 80% van het Internetverkeer uit spam bestaat?

In de retoriek rond de kenniseconomie is een belangrijke rol weggelegd voor het netwerken. De kenniswerkers dienen voortdurend hun netwerk uit te breiden en te onderhouden. Zij doen dat voornamelijk met behulp van technologie, die ons daarbij veelal in de steek laat. Ook is weinig bekend van de schaduwzijden van het netwerken, namelijk dat er niet alleen harmonisch wordt samengewerkt maar dat er ook conflicten ontstaan.

Een geïnformeerde burger, zo zouden we kunnen stellen, is iemand die de kunst van het filteren verstaat. Daar ligt het beginpunt van wat wij hier vanmiddag bespreken: de netwerkcultuur. Netwerken zijn meer dan aan elkaar gekoppelde computers. De netwerken waar we het hier over hebben zijn sociale structuren die een wisselwerking aangaan met de technologie. In tijden van versnelde veranderingen en een sterke groei in het aanbod van software, wikis, weblogs etc, raken we al snel overweldigd. Met wie begin ik een conversatie en wat voor bestanden gooi ik weg? Welke discussies volg ik op afstand en waar schrijf ik al dan niet een reactie op? Met wie gaat ik een online verbintenis aan? Welke informatie kan ik vertrouwen? Op welke plek zet ik mijn digitale foto’s neer op het Net? Wat moet ik doen als plots duizenden mijn online dagboek blijken te lezen? En vooral ook: hoe onderhoud ik het opgebouwde netwerk zodra het enthousiasme van de kennismakingsfase is weggeëbd?

Wat mij altijd geïntrigeerd heeft is hoe de sceptische uitspraak “networking is notworking” gelezen zou kunnen worden. Er zijn twee betekenissen van deze uitspraak: de ene is ouder en verwijst naar het niet-productieve aspect van het sociale netwerken. De andere betekenis is het niet functioneren van computernetwerken. Er is vandaag de dag heel wat wijsheid nodig om computernetwerken op een effectieve manier te integreren in de dagelijkse werkpraktijk. Werd eind jaren negentig het ontwrichtende karakter van de invoering van nieuwe technologieën nog bejubeld, vandaag de dag kan dat nog nauwelijks verdedigd worden. Al vele jaren houden arbeidssociologen zich bezig met de vraag of het netwerken al dan niet onderdeel uitmaakt van de productieve arbeid. In de context van onze opleiding interactieve media betekent dat bijvoorbeeld: kan je creativiteit eigenlijk wel leren--en meten--en hoeveel van die creativiteit verkrijgt men online via anderen? Netwerken kan ook gelezen worden als een subversieve daad om te ontsnappen aan wat je team manager definieert als ‘zinvol werk’. Bezien vanuit het ‘recht op luiheid’ (zoals beschreven door de Parijse econome Corinne Maier in haar boek Bonjour Paresse) is het netwerken een ambivalente bezigheid. Het vervaagt de grens tussen werk en vrije tijd. Internet houdt je van je werk maar is tegelijkertijd ook je werkplek. Wie minder wil werken doet er beter aan om offline te gaan-- en dat is een tendens die we in de meeste Westerse landen dan ook zien gebeuren.

De vragen die hier de revue passeren kunnen alleen aan de orde worden gesteld als we de technologie push even terzijde leggen. Naar mijn mening is de wereld van de informatie technologie teveel beïnvloed geraakt door marskramers die hun waar moeten slijten. Als je je maar lang genoeg omgeeft door positieve PR-praat, ga je er nog zelf in geloven. Dat is de computer branch in de jaren negentig overkomen. In het superioriteits-denken dat het geloof in marketing met zich meebracht, is geen plaats voor kritiek of reflectie. Dat is iets voor losers en spelbedervers. Computertechnologie kent geen schaduwkanten, alleen tijdelijke problemen. Structurele fouten bestaan niet. In een sneltreinvaart is de IT sector geritualiseerd en kunnen opgeblazen begrotingen en inefficiënt gebruik van dure en slechte software niet meer worden aangekaart. Het enige waar nog over kan worden gecommuniceerd is de bug--en die wordt morgen gefixt, zo wordt ons beloofd.

Gezien de snelle ontwikkelingen op Internetgebied is het goed stil te staan bij de drie fasen die dit medium de afgelopen decennia heeft doorgemaakt. Ik heb deze driedeling in recente boekpublicaties als Dark Fiber en My First Recession uitvoerig behandeld. In de eerste fase, tot begin jaren negentig, was Internet alleen toegankelijk voor academici. Alles was publiek domein, er was alleen geen publiek. Er bestonden wel commerciële computernetwerken, zoals AOL, Prodigy en Compuserve, maar die waren niet aan elkaar gekoppeld. Eind jaren tachtig werden pc’s van modems voorzien en ontstond er een levendige bulletinboard cultuur. Programmeurs en gebruikers waren veelal een en dezelfde persoon. De vrije uitwisseling van software en informatie, zo kenmerkend voor het huidige Internet, gaat terug tot deze tijd.

Rond 1993 breekt de tweede, speculatieve periode aan, die wordt ingezet door het openen van het Internet voor particulieren en bedrijven en de introductie van het World Wide Web met bijbehorende browsers. Deze ‘dotcom’ fase kan niet losgezien worden van de bredere ‘roaring nineties’ context, die gekenmerkt werd door privatisering, neoliberaal marktdenken, opgevoerde consumptie en beursgericht ondernemen.

Thans bevinden we ons midden in de derde, consoliderende fase, die ik zou willen kenmerken als de ‘massificatie’ van het medium. Ik twijfel erover dit de ‘democratisering’ van het medium te noemen, want daar zijn we volgens mij nog niet aan toe. Het globale beheer van het Internet als medium kan allerminst als democratisch worden getypeerd. Dit is het onderwerp van de World Summit on the Information Society, een door de Verenigde Naties bijeengeroepen wereldtop die voor het eerst in december 2003 in Genève bijeenkwam en die voor een tweede maal in November 2005 in Tunis plaatsvindt. De schaalvergroting van de afgelopen tien jaar is nog niet vertaald in een democratische besluitvormingsstructuur die een afspiegeling vormt van de huidige demografie van gebruikers. Naast de vraag wie er het zeggen heeft over het Internet gaat deze top over het dichten van de digitale kloof en welke rol nieuwe media spelen in de ontwikkelingshulp.

Na de ineenstorting van de beursen en de elfde september 2001 heeft het libertaire marktvertoog van de dotcoms plaatsgemaakt voor een autoritaire technocratie die geobsedeerd is door veiligheids-denken. In het kader van de wereldwijde ‘Oorlog tegen de Terreur’ dient de online vrijheid aan banden te worden gelegd. Het globale medium wordt getemd, zonder dat er een alternatief model wordt geboden voor de globaliseringmodellen uit de jaren negentig, hetgeen leidt tot vreemde paradoxen op het gebied van beleid.

Wat het Internet na 2001 tevens typeert is de veelal onzichtbare groei van het aantal gebruikers in niet-westerse landen. Terwijl het gebruik in de VS en Europa zich stabiliseert of zelfs iets afneemt, groeien de nieuwe media het sterkst in landen als Brazilië, India en China. Wat deze verschuiving voor de globale netwerkcultuur betekent valt op dit moment nog moeilijk te zeggen. Dit is zeker een van de aandachtsgebieden van het lectoraat.

Een van de voorlopers van het bestuderen van netwerkcultuur door het lectoraat is het nettime project, een verzameling email discussielijsten die ik in 1995 samen met de Berlijnse kunstenaar Pit Schultz oprichtte. Tien jaar geleden was ons wensenpakket nog redelijk overzichtelijk. Tegenover de hype, die werd aangewakkerd door onwetende journalisten, stelden wij voor dat er een nieuw genre, genaamd netkritiek, zou moeten worden ontwikkeld dat op een intellectueel hoogstaand niveau een eigen vocabulaire en referentiesysteem zou ontwikkelen. Niet elke filmrecensie hoeft uit te leggen wie Hitchcock was en we hoeven niet keer op keer in de krant te lezen dat Shakespeare een Engelse toneelschrijver was. Toch gebeurde dat met Internet wel. Nergens heeft de infantilisering van de massamedia zo toegeslagen als op het gebied van Internet.

Tien jaar later kunnen we helaas niet zeggen dat er al zoiets bestaat als ‘netkritiek’. In die zin is het nettime project mislukt. Wat wij met nettime nastreefden was te algemeen, te ambitieus. Discussielijsten en weblogs die tegenwoordig wel succesvol zijn opereren op specifieke deelterreinen, zijn maar een paar maanden interessant en hebben veelal een regionale of lokale focus. Toegegeven, de hoeveelheid artikelen in de ‘oude media’ over Internetverschijnselen is enorm toegenomen, maar het niveau blijft laag. Er wordt ten onrechte van uitgegaan dat dit ‘nieuwe medium’ nog gepopulariseerd moet worden. Neem het NRC van 19 februari 2005 met daarin een artikel van Herbert Blankenstijn over Wikipedia, de online encyclopedie waarin iedereen veranderingen kan aanbrengen. Wat het artikel verzuimt te vermelden zijn de spambot aanvallen die de wiki software op dit moment teisteren. Zij vormen een direct gevaar voor de open architectuur van de wikis. Zonder deze relevante en recente informatie horen we maar de helft van de online realiteit.

Net als mediatheorie niet de inhoud van het media aanbod bespreekt maar de structuur achter de boodschap bestudeert, kijkt netkritiek niet naar wat er op een website te lezen of te zien valt--hoe interessant het ook moge zijn wat nostalgische dertigers op www.schoolbank.nl zoal uitvinden over hun eerste liefde. Waar de belangstelling van netcritici naar uitgaat zijn de zoekalgoritmen achter zo’n site, hoe met privacy wordt omgegaan, welke browsers gebruikt worden, hoe de onderliggende database in elkaar zit, wat het businessmodel van de site is en welke mogelijkheden de grafische interface de gebruiker biedt.

Bij het in kaart brengen van Internetcultuur gaat het niet louter om consumenten onderzoek. Centraal staat voor mij de innovatieve, of laten we zeggen, eigenwijze positie van de gebruiker, die ook wel met een onhandig woord ‘prosumer’ genoemd wordt (een samenvoeging van producent en consument). Nieuwe media gebruikers zijn, ideaal gezien, niet langer passieve consumenten maar dragen zelf actief bij aan de richting waarin de technologie zich verder ontwikkelt. Ik ben me ervan bewust dat dit een normatieve positie is. Het tweerichtingsverkeer van de nieuwe media kunnen we niet als gegeven beschouwen. Interactiviteit is in wording en dient actief te worden vormgegeven anders vervallen deze media door monopolievorming en overheidsregulering vanzelf weer in top-down kanalen. Bij een medium in wording, zoals het Internet, kan de architectuur nog worden beïnvloed. Dat is de reden waarom zo velen, net als ik, zich tegen de ontwikkeling van het Internet aan bemoeien.

In de derde fase waar we nu in zitten zien we ook het ontstaan van zogenaamde ‘sociale netwerken’. Clay Shirky uit New York is degene geweest die een theorie heeft ontwikkelt die specifiek over het Internet gaat en de sociale dynamiek binnen blogs en mailinglijsten beschrijft. Zogenaamde ‘social software’ dreigt zelfs een hype te worden. Natuurlijk is het interessant om het Internet te plaatsen binnen de wetenschappelijke literatuur over netwerken, zoals die van Barabasi, Watts, Buchanan, etc. In plaats van te werken aan een speculatieve, algemene netwerk theorie, meen ik dat het in deze derde fase erop aankomt specifieke deelstudies te doen. Wat nieuwe media nodig hebben is kritisch-empirisch materiaal. Er is geen gebrek aan toekomst. Ook zou het niet gek zijn de eigen geschiedenis in kaart te brengen. Voordat we overal en nergens netwerken gaan ontdekken, is het voor de nieuwe media sector essentieel eerst de eigen zaak voor elkaar te hebben. Voordat de confrontatie met beta wetenschappen zoals biologie wordt aangegaan dient naar mijn mening eerst te worden gekeken wat de ‘eigenzinnigheid’ van het medium is, zoals de Zwitser Giaco Schiesser het noemt.

Je zou kunnen zeggen dat zolang het Internet bestaat er sociale structuren hebben bestaan, bijvoorbeeld op mailinglijsten, in nieuwsgroepen en op bulletin boards. Door schaalvergroting heeft zich echter een kritische massa gevormd waardoor binnen een paar maanden tijd zich letterlijk miljoenen mensen zich rond een nieuwe website of applicatie groeperen. Dit gebeurde recentelijk met Friendster, LinkIn, Wayn, Hi5, Orkut en Flickr. Weblogs en telefoneren via Internet zijn ander voorbeelden. Bij dit zwermgedrag trekken grote groepen gebruikers van de ene ‘coole’ website naar de andere.

Neem Flickr, een nieuwe ‘social software’ site waar men geen tekst aan toevoegt maar beelden uitwisselt. Degene die de foto’s plaatst kan familie, vrienden en collega’s uitnodigen om de foto’s te bekijken en te bestellen. Ook binnen sociale netwerken als LinkedIn of Orkut moet de gebruiker zelf links aanbrengen met de mensen die hij kent en die tot zijn groep behoren. Bij Flickr worden netwerken ook op een andere manier gevormd – de korte commentaren en categorieën die gebruikers toekennen aan hun eigen foto’s, zijn namelijk doorzoekbaar gemaakt voor anderen. Wie een zoekterm invoert, krijgt toegang tot een universum van beelden en de mensen die ze gemaakt hebben. ‘Tagging’ – het toevoegen van een titel aan de foto’s - wordt zo een nieuwe manier om sociale netwerken vorm te geven. Flickr zou ook gezien kunnen worden als een primitieve voorloper van video databases waarbinnen gebruikers, bijgestaan door zoekmachines, filmfragmenten met elkaar gaan uitwisselen.

Een van de belangrijkste redenen van de populariteit van de online sociale netwerken zit ‘m in het feit dat nieuwe gebruikers alleen kunnen worden uitgenodigd door deelnemers die al binnen het netwerk actief zijn. Ze zijn, zolang het duurt, afgeschermd tegen spam. Het zijn dus, strikt genomen, gesloten netwerken. Zulke systemen hebben een zekere intimiteit omdat men net doet alsof geen anonimiteit bestaat. Gebruikers houden met elkaar de schijn op dat ze waarheidsgetrouwe informatie uitwisselen. Het pseudo-exclusieve karakter slaat echter om in het tegendeel. Het resultaat van het invoeren van een categorie als ‘vertrouwenswaardige persoon’ is dat de systemen bezwijken aan hun eigen populariteit. Nieuwsgierige nieuwkomers die trots gebruik gaan maken van hun uitnodiging, komen niet veel verder dan wat vrijblijvend in het rondte klikken. Dit is een van de schaduwkanten van het uitnodigingsparadigma die op zijn beurt weer een logische reactie vormt op de open netwerken waar iedereen zich, vaak anoniem, bij aan kan sluiten.

Het idee van het Internet als massamedium klinkt vanzelfsprekend, maar is het geenszins. Nog steeds wordt er door opiniemakers denigrerend, en met een zekere angst, neergekeken op al die nieuwe media. Nu al tien a vijftien jaar worstelen zowel sociale wetenschappen als de geesteswetenschappen met dit nieuwe gebied. Dit komt voornamelijk omdat nieuwe media moeilijk te plaatsen vallen binnen bestaande disciplines die zich door de snelle groei van de nieuwe media geïntimideerd voelen. Er is grote vraag naar nieuwe mediavakken, maar wat kan het aanbod zijn? Internet is geen film, krant of televisie, maar ook niet alleen een antropologisch interessant fenomeen. Het Net heeft zo’n impact op de samenleving dat het niet gereduceerd kan worden tot een puur technische aangelegenheid. Het kan als afzonderlijke discipline moeilijk afgebakend worden omdat het ingrijpt op de werkwijze van alle kennisvelden.

De dag en weekbladen hebben bijdragen aan het probleem dat Internet niet serieus genomen wordt. In het begin hebben zij getracht het fenomeen te negeren en belachelijk te maken om het vervolgens op het laagst mogelijke niveau aan te prijzen als koopwaar. Populistische berichtgeving over de opkomst en crash van Internetindustrie en het maar blijven uitleggen hoe Internet werkt, hebben er een verlammende werking om het nieuwe mediavertoog gehad en ervoor gezorgd dat er nog steeds geen hoogwaardige onderzoekstraditie in dit land bestaat. Ook de opleiding interactieve media aan de HvA dreigde in eerste instantie een ‘dotcom’ opleiding te worden. De oprichting viel echter samen met de dotcom crash van 2001. Met de komst van directeur Emilie Randoe is de nadruk komen te liggen op duurzame ondernemersmodellen in de nieuwe mediasector die niet gebaseerd zijn op risicokapitaal en beursgang. Hierin past de herwaardering van het innovatieve karakter van het digitale publieke domein.

Waarom is het zo moeilijk voor de babyboom generatie die het nu voor ‘t zeggen heeft, om het medium Internet serieus te nemen? Nogmaals, het gaat bij Internet niet om de ‘dode’ informatie die je erop kunt vinden maar om het benutten van andere wijzen van communiceren. Google heeft het journalisten wel erg gemakkelijk gemaakt om eerste klas artikelen van het Net te plukken en in de krant af te drukken. Maar Internet kan niet worden gereduceerd tot een globale bibliotheek. Denk maar eens aan MSN en andere chatgroepen en wat voor nieuwe, informele structuren die genereren. Iedereen zal op de hoogte zijn van centrale betekenis van Internet communicatie voor Mohammed B. en de Hofstadgroep. Een van mijn collega’s, Albert Benschop, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en docent van de Webklas aan de HvA doet hier al enige tijd onderzoek naar. Hij was online op de dag van de moord op Theo van Gogh en verzamelde cruciale data die een dag later alweer uit de publieke fora waren verdwenen.

Het Internet speelt ook een rol in het algemene debat over integratie en wat er nog over zou zijn van de ‘Nederlandse identiteit.’ In het NRC van 12 februari 2005 pleitte Paul Scheffer voor een “herwaardering van de Nederlandse cultuur.” Als vanzelfsprekend wordt het Internet in deze context opgevoerd als een van de oorzaken van de teloorgang van het typisch Nederlandse. Terecht klaagt Scheffer over de tientallen miljoenen die het PCM concern eind jaren negentig heeft verspild aan dure software en consultants. Desalniettemin speelt Scheffer oude en nieuwe media tegen elkaar uit zonder te begrijpen dat het Internet allang een massamedium is geworden met zijn eigen codes, omgangsvormen en sociale gedrag. Volgens Scheffer zorgt het medium krant “dagelijks voor een gedeelde leeservaring en zo voor gemeenschappelijke referenties die een betekenisvol meningsverschil mogelijk maken.” Het Internet, met zijn “versnipperde informatie” zou volgens Scheffer een geheel andere uitwerking hebben. “Daar volgt de lezer vooral zijn individuele voorkeuren.” Wat hier uit het oog wordt gezien is het belang binnen de huidige netwerkcultuur van gemeenschappelijke ervaringen en gedeelde referenties zoals links. Wat Scheffer aanziet voor het toppunt van individualisering is in feite ook niet veel anders dan gestuurd sociaal gedrag.

Al sinds eind jaren negentig heeft het Internetgebruik zich gereduceerd tot een beperkte hoeveelheid websites. Statistieken die op het Net te vinden zijn wijzen erop dat het gebruik allerminst gefragmenteerd is. Het doelloos websurfen door cyberspace mag dan hedonistisch aandoen, maar is niet iets waar je jaren lang mee doorgaat. Jongeren gebruiken Internet zeer gericht: ze zoeken, chatten gamen en downloaden muziek. Ze verdoen hun tijd niet en beheersen het medium prefect, zij dat dan dat zij excentrieke geste van de datadandy missen. Ze hebben geen afstand tot het medium, en daarom ook een minder kritische houding, ook al weten ze als geen ander wat wel en niet werkt.

In mijn boek Dark Fiber heb ik een oproep gedaan sociaal gedrag op het Internet serieus te nemen. Een mogelijkheid daartoe is terug te keren naar de discipline van de massa psychologie, een van de vele voorlopers van de mediatheorie, een politiek-strategische wetenschap uit het Interbellum en de Koude Oorlog. Eigenlijk zou het Baschwitz instituut, waar ik nog zelf begin jaren tachtig massa psychologie studeerde en dat door de Universiteit van Amsterdam gesloten werd en opging in communicatiewetenschappen, nieuw leven ingeblazen moeten worden. De opkomst van ‘smart mobs’, een populaire term uit de weblog wereld en tevens de titel van het laatste boek van Howard Rheingold, is hier een indicatie voor. Nieuwe media creëren hun eigen massa’s, kleine zwermen die zich gericht verplaatsen en waar nodig toeslaan. Er is veel informatie over het gedrag van smart mobs beschikbaar aangezien men online zoveel sporen achterlaat. De Internetmassa’s zijn alleen niet meer grijs. Ze zijn bont en carnavalesk en interesseren zich in de verste verte niet voor het veroveren van politieke macht. We hoeven niet meer bang te zijn voor het eventuele primitieve en dierlijke gedrag van zulke mobs die enkel en alleen gedreven zouden zijn door totalitaire ideologieën. Er zijn weliswaar fundamentalistische groeperingen op het Net actief, maar niet iedere vorm van samenscholing hoeft met een veiligheidsbril bekeken te worden. Dat maken de sociale netwerken wel duidelijk.

Wat voor mij vaststaat is dat het sociale weefsel op het Net alleen maar dichter wordt. Vanuit een politiek oogpunt is van belang niet alleen te kijken naar ‘online gedrag’ maar ook wat voor organisatievormen er uit netwerken voortkomen. Vanuit bestaande instellingen en bedrijven ligt het voor de hand dat de netwerk logica steeds verder zal doordringen in de doelstelling en werkwijze van de organisatie. Dit is wat men wel ‘de netwerkorganisatie’ noemt. Beslissingen en bedrijfsprocessen zijn niet alleen gedigitaliseerd maar ook verbonden, zowel naar binnen als naar buiten toe. Het probleem van deze aanpak is echter dat er vaak alleen gekeken wordt hoe medewerkers met de voortdurende druk tot ‘verandering’ omgaan. Tot voor kort werd het hype verhaal van de netwerkorganisatie vooral gezien als een management vraagstuk. Wat mij meer interesseert is hoe er vanuit netwerken zelf gedacht kan worden. Vanwege de voortdurende aanpassingen die gemaakt moeten worden, verliest men al snel uit het oog dat netwerken eigen wetmatigheden ontwikkelen. Netwerken hebben, los van de institutionele arrangementen, een autonoom leven dat welig tiert. Het organisatorische aspect van netwerken is iets waar weinig over bekend is. Dat is ook logisch want Internet research als academische discipline bestaat nog maar vijf jaar.

Samen met de Australische onderzoeker Ned Rossiter ben ik me recentelijk gaan bezighouden met de vraag wat ‘georganiseerde netwerken’ zijn en hoe die zich verhouden tot ‘netwerkorganisaties’. Dit is kritisch-empirisch, maar ook een speculatief onderzoek aangezien het hier ook over toekomstige modellen gaat. Hoe kunnen netwerken zich staande houden, vooral als ze al jaren bestaan en explosief doorgroeien? Eindigt ieder netwerk initiatief in een kantoor, hetzij als NGO danwel als bedrijf? Waar we in dit kader voor open moeten staan zijn problematische karaktereigenschappen zoals onzichtbaarheid en irrelevantie. Voor Paul Scheffer en andere opiniemakers doet het Internet niet terzake, en misschien is dat ook wel goed zo. Internetcultuur hoeft niet te bedelen om belangstelling en erkenning. Wat hedendaagse online netwerken kenmerkt is hun onafhankelijkheid en onverschilligheid, of zoals de Rotterdamse filosoof Henk Oosterling het noemt, hun ‘radicale middel-matigheid’. Kort samengevat: je zit niet ergens aan vast maar tussenin. Nieuwe media hebben geen essentie of waarheid, ze hebben niet een centrum maar leggen verbanden.

Als geen ander medium is het Internet geïntegreerd in het chaotische leven van alledag. In plaats van de harmonie en cohesie te bejubelen zoals in de jaren negentig gebeurde toen men het had over ‘virtuele gemeenschappen’, ben ik me de laatste jaren toe gaan leggen op het bestuderen van online conflicten. Hoe ontstaan online ruzies en waarom zijn mensen online zoveel feller dan in normale vergaderingen? Hoe moeten een Internetforum omgaan met aanvallers, zogenaamde trolls, die er enkel op uit zijn de dialoog te domineren? Vaak zijn netwerken met veel moeite opgebouwd. Ze zijn broos en kunnen met kwaadaardige bedoelingen binnen de kortste tijd gesloopt worden. Het valt nog te bezien in hoeverre passwords zulk gedrag kunnen voorkomen. Sommigen pleiten juist voor meer conflict en waarschuwen ervoor dat het Internet zich niet moet afsluiten in zogenaamde ‘vertrouwensnetwerken’ waar men alleen nog vrienden en bekenden tegenkomt. Het is kortom de vraag hoe een heterogeen netwerk van talen, culturen en belangen met het ene been in de maatschappij kan staan, met alle conflicten die daar spelen, en met het andere, eigenwijze been in een andere wereld kan stappen, die zelf moet worden vormgegeven. Ik pleit voor grensvervagend onderzoek en wil de geïnstitutionaliseerde netkritiek dan ook niet zien als een nieuwe wetenschapsdiscipline. Het doel van een opleiding als Interactieve Media is niet om zichzelf overbodig te maken maar om de kritische en innovatieve kracht van technologie verder uit te diepen.

Ter afsluiting wil ik iets over de werkzaamheden van het lectoraat zeggen. Na mijn aankomst uit Australië, begin 2004, hebben we het lectoraat omgevormd tot een onderzoeksinstituut. Het in juni 2004 opgerichte Instituut voor Netwerkcultuur biedt onderdak aan onderzoek, bijeenkomsten en (online) initiatieven op het gebied van Internet en nieuwe media. Het instituut faciliteert niet alleen projecten, maar initieert en produceert deze ook. Er wordt hierbij gestreefd naar een open organisatievorm, met een sterk inhoudelijke focus, waarbinnen ideeën (van zowel individuen als instellingen) al in een vroeg stadium een institutioneel kader kunnen krijgen. Het moge duidelijk zijn dat wij ons ophouden in het tussengebied van netwerken en organisaties. Naast een warme belangstelling voor alles wat te maken heeft met online kunst, design en activisme hebben we een aantal zwaartepunten voor 2004 en 2005 vastgesteld. Afgelopen maand vond onze eerste internationale conferentie plaats die terugblikte op tien jaar webdesign. Tijdens de Incommunicado conferentie in juni zal worden gediscussieerd over de sterke groei van Internet en telecommunicatie programma’s binnen de ontwikkelingshulp en welke verwachtingen--en mythes--er bestaan rond het gebruik van computers en mobiele telefoons in ontwikkelingslanden. Na de zomer organiseert het instituut samen met Katrien Jacobs een conferentie over internet pornografie. Naast het voortdurende debat over censuur en culturele verschillen zal deze bijeenkomst aandacht besteden aan het werk van kunstenaars, de netporn als economische factor en de rol van amateurs die wezenlijk is veranderd met de komst van goedkope digitale camera’s en webcams. Naast deze onderzoeksgebieden houdt het lectoraat zich bezig met het vormgeven van het theorieprogramma van de opleiding Interactieve Media. Tevens loopt het gehele studiejaar een lezingencyclus over nieuwe media in Nederland waarin theoretici en mensen uit de beroepspraktijk aan het woord komen over de specifiek Nederlandse situatie. Dit alles genereert een stortvloed aan emails, weblog verhalen, wikis en wetenschappelijke publicaties waar wij U de komende jaren mee hopen lastig te vallen.

Posted by Geert Lovink at 11:50 AM | Comments (0)

March 14, 2005

Onderzoek Marije Brom naar interculturaliteit en lokale media in Amsterdam

Persbericht
Instituut voor Netwerkcultuur, Amsterdam 14 maart 2005.

Interculturaliteit en lokale media in Amsterdam: onderzoek naar verouderde modellen

In haar doctoraalscriptie De Slakom van SALTO (UvA, maart 2005), onderzoekt Marije Brom de veroudering van bestaande modellen in de lokale media. De ideeen over lokale media, die in de jaren zeventig aan de wieg stonden van diverse lokale omroepen, blijken verouderd en schieten tekort waneer discussies tussen verschillende etnische groepen onderling oplaaien.
Dat etnische groepen elk een plek hebben binnen het open kanaal, is op het eerste gezicht een grote verworvenheid. Iedere groep is echter zodanig op zichzelf gericht, dat versplintering het gevolg is. Het ontbreekt de etnische lokale media aan een fris en aantrekkelijk visueel kader dat jongeren aanspreekt. Dit is echter een belangrijke vereiste als de Amsterdamse Wethouder Cultuur Hannah Belliot de interculturaliteit onder jongeren via lokale media wil bevorderen.

Succesvolle vernieuwende alternatieven, als FunX, gebruiken de urban culture als uitgangspunt en maken gebruik van het zogenaamde ‘ lokaal-boven-lokale’ professionele media model. FunX streeft niet direct naar verzoening en tolerantie, maar stimuleert de onderlinge dialoog. Hierbij speelt internet een belangrijke rol in het bereiken van het publiek en het faciliteren van onderling contact. De combinatie van een professionele aanpak en gebruik van nieuwe media, zorgt voor een vorm van lokale media die wel aansluit bij de belevingswereld van jongeren.

Tijdens conflicten zoals rond de moord op Theo van Gogh, moeten lokale media de confrontatie niet uit de weg gaan. Marije Brom:”De discussie destijds rond de moord op Theo van Gogh, is voor een groot geheel gebaseerd op oudere gedachten, angsten en vooroordelen. FunX fungeert als een spiegel waarin de spanningen van de maatschappij te zien zijn. Het is wel belangrijk hierbij aan te tekenen dat moderators sindsdien de site beheren en postings filteren.”

Culturele instellingen (en faciliteiten zoals het open kanaal) kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het interculturele klimaat van de stad. Hannah Belliot pleit in haar Amsterdamse cultuurbeleid voor het ‘ emotioneel aandeelhouderschap’. Volgens Marije Brom schiet het cultuurbeleid voor jongeren tekort. Speciale voorstellingen voor zwarte scholen zijn niet de oplossing. Marije Brom pleit daarom in haar scriptie voor een afname van structurele subsidies en de overstap naar een soort stimuleringssubsidies, waar samenwerkende organisaties en innovatieve projecten financiele steun kunnen krijgen.

Download hier de scriptie als pdf bestand.

Marije Brom (1980) studeert dit collegejaar af aan de Universiteit van Amsterdam. Ze onderzoekt massamedia vanuit een cultuur-filosofisch perspectief. Haar interesse gaat in het bijzonder uit naar urban culture. Marije Brom kan bereikt worden via het Instituut voor Netwerkcultuur, Amsterdam.

Institute of Network Cultures
HvA Interactieve Media
Weesperzijde 190
1097 DZ Amsterdam
www.networkcultures.org
info@networkcultures.org.

Posted by Sabine Niederer at 11:00 AM | Comments (0)

March 01, 2005

INC Streaming Media

Watch Geert Lovink's inaugural speech of February 24, 2005 at: www.networkcultures.org/stream.

Geert Lovinks openbare les van 24 februari 2005 kan als streaming video bekeken worden op: www.networkcultures.org/stream

Posted by Sabine Niederer at 09:30 AM | Comments (0)